Od Dyrektora Muzeum w Jaworze p. Mirosława Szkiłądzia uzyskałem informację o
zinwentaryzowaniu nieznanej dotychczas piaskowcowej kapliczki przy ul. Starojaworskiej 1181. 9 października 2008 r.
zobaczyłem ten obiekt. Dowiedziałem się, że kilka lat temu (przy budowie małego sklepiku) dokonano przesunięcia
kapliczki o ok. 7 m na zachód od jej pierwotnej lokalizacji, wkopując ją na głębokość ok.1 m. Wysokość całkowita
kapliczki wynosi zatem ok. 280 cm.
1. Kapliczka na terenie posesji przy ul. Starojaworskiej 118, fot. S. Zobniów.
Kapliczka ma kształt typowy dla analogicznych obiektów wiązanych często z zabytkami dawnego
prawa karnego. Jednak jej wykonanie i ozdobienie dodatkowymi elementami rzeźby podkreśla jej estetyczny wygląd.
2, 3. Trzon kapliczki z widocznymi elementami ozdobnymi, fot. S. Zobniów.
Opis i wymiary zabytku: materiał - piaskowiec; wysokość całkowita - 180 cm; trzon
87x32x32 cm. W czterech narożach trzonu wyrzeźbione są ornamentalne wieńce spiralne o średnicy 6 cm, na długości 62 cm.
Na przedniej ściance trzonu, na wysokości górnego poziomu elementów spirali, nieczytelny minuskulny napis -wysokość 12
cm, długości 18 cm. Poniżej napisu - ryt krzyża o rzadko spotykanym kształcie 13x13 cm. Dokładniejszy rysunek oraz
wymiary tego elementu przedstawiono na szkicu obok. Głowica kapliczki ma wymiary zewnętrzne - 93x55x40 cm, wnęka - 53x35x30 cm. W zwieńczeniu
głowicy umieszczono prawdopodobnie zatartą obecnie kolistą płaskorzeźbę. Pozostała kolista bruzda o średnicy 15 cm i
głębokości ok. 1,5 cm. Na przedniej ściance głowicy umieszczono 4 zasklepione zaprawą otwory - 2x2 cm -miejsce mocowania
zawiasów kratki.
Lokalizacja kapliczki:
Po północnej stronie ul. Starojaworskiej, za metalowym ogrodzeniem posesji domu nr 118 w odległości 5 m na zachód od
wejścia na teren posesji.
P.S. Po pracach archeologicznych przeprowadzonych przez członków naszego Stowarzyszenia,
11 października 2008 r., wraz z R. Czopkiem i P. Dumą miałem okazję zobaczenia kapliczki w Starym Jaworze. Elementy ornamentalne
w jej dolnej części zdają się datować to dzieło jako późnogotyckie, tj. pochodzące z końca XV lub początku XVI w., ze
wskazaniem raczej na to późniejsze datowanie. Mogła ona powstać w jednym z licznych warsztatów kamieniarskich znajdujących
się na tym terenie i związanych ze wznoszeniem kościołów, jak choćby w Jaworze, Strzegomiu czy Świdnicy. Nie udało się
jednoznacznie zinterpretować inskrypcji umieszczonej poniżej niszy, być może jest to imię Jezus". Zastosowana minuskuła
utrzymywała się w rytych np. na płytach nagrobnych, napisach nawet jeszcze w latach 40-XVI w. (Pszenno, Strzegom) nie
uściśla to więc datowania zabytku. Zastosowana ornamentyka i kształt inskrypcji nie przesądza w żaden sposób też funkcji
zabytku. Możliwości jest wiele, od granicznej (ryt krzyża?), przez wotywny, do upamiętniającego śmierć. Do czasu odnalezienia
dokumentów trzeba być ostrożnym w ferowaniu wyroków. Umiejscowienie jej we wsi Stary Jawor, oddalonej od miasta, nieposiadającej
zabytków z tak odległej przeszłości, mogłoby wskazywać na delimityzacyjną funkcję, acz ostatnia, choć niewielka translokacja,
wskazuje, że w przeszłości mogła być wielokrotnie przenoszona2. Obecnie nie możemy powiedzieć nic pewnego, poza wyrażeniem
radości z odnalezienia zabytku, znajdującego się w dobrym stanie i pod opieką właścicieli posesji, na której jest umieszczony.
Arkadiusz Dobrzyniecki
1Muzeum w Jaworze otrzymało na początku br. zadanie wykonania ewidencji zabytków
miasta. Na początku czerwca 2008 r. - podczas przeprowadzania prac ewidencyjnych obiektów zlokalizowanych przy ul.
Starojaworskiej - p. Mirosław Szkiłądź odkrył istnienie na terenie posesji domu przy ul. Starojaworskiej nr 118 kamiennej
kapliczki - dotychczas nie ewidencjonowanej i do której nie znaleziono żadnych wzmianek historycznych
2Por. choćby moja notka o translokacji płyt nagrobnych (A. Dobrzyniecki, Tren o
Urszulce, "Karkonosz. Sudeckie materiały krajoznawcze", nr 3-4 (10-ll)/93, s. 231-234 , czy przypadek kaplicy z Żelowic
k. Strzelina, gdzie renesansowe płyty nagrobne z odległych nieraz wsi z okolic głównie Świdnicy zostały w dużej ilości
przeniesione i umieszczone lub wmurowane w kościele.
Lokalizacja obiektu wg GPS:
51° 04' 42,80" N 16° 09' 24,34" E
Doniesienia terenowe w formie drukowanej zamieszczone zostały w publikacji wydanej przez Stowarzyszenia
Ochrony i Badań Zabytków Prawa - "Pomniki Dawnego Prawa" ("PDP") Zeszyt 4 - wrzesień 2008 s.75
Ostatnia modyfikacja strony : 18-04-2010 rok
Wszelkie Prawa Zastrzeżone . Kopiowanie lub adaptacja całości lub części niniejszej strony wymaga pisemnej zgody Zarządu SOiBZP.
- Wrocław
)
)
)
